Mùa mua sắm cuối năm, ba cái bẫy chi tiêu khiến bạn "thủng ví"

Ông Lâm Anh Tuấn - Founder Financial Planner - chia sẻ với VietnamFinance cách hiểu đúng về tâm lý chi tiêu, nhận diện bẫy cuối năm và áp dụng những nguyên tắc đơn giản để tận hưởng mùa lễ hội mà không rơi vào vòng xoáy chi tiêu thiếu kiểm soát.

Cuối năm không chỉ là khoảng thời gian kết thúc một chu kỳ làm việc, mà còn là thời điểm mà chi tiêu của người tiêu dùng tăng mạnh. Từ quần áo, hàng tiêu dùng, thực phẩm, đến du lịch, ăn uống và dịch vụ cá nhân đều ghi nhận mức tăng rõ.

Theo báo cáo tháng 11/2025 của Cục Thống kê Việt Nam, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của cả nước trong 10 tháng đầu năm 2025 ước đạt 5,77 triệu tỷ đồng - tăng 9,3% so với cùng kỳ năm trước.

Ở cấp độ thành phố - ví dụ Hà Nội - thống kê mới nhất cho thấy doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng dịp cuối năm (tháng 11/2025) ước tăng khoảng 17% so với cùng kỳ; riêng du lịch – lữ hành tại Hà Nội ghi nhận mức tăng mạnh, đến 77% so với cùng kỳ năm trước.

Mùa mua sắm cuối năm, ba cái bẫy chi tiêu khiến bạn "thủng ví"

Trong bối cảnh như vậy, rất nhiều người có xu hướng dễ buông lỏng tiêu chuẩn và kiểm soát chi tiêu. Những mong muốn chiều theo cảm xúc mà không thật sự cần thiết dễ khiến chúng ta chi tiền nhiều hơn mức dự kiến.

Trong cuộc trò chuyện với VietnamFinance, ông Lâm Anh Tuấn - Founder công ty tài chính cá nhân Financial Planner - đã chia sẻ cách vượt qua sự cám dỗ của cảm xúc mà vẫn giữ được ngân sách hợp lý.

Tâm lý "tự thưởng" thúc đẩy tiêu dùng bùng nổ

- Theo ông, vì sao mùa cuối năm lại luôn là giai đoạn bùng nổ chi tiêu, và yếu tố tâm lý nào khiến người tiêu dùng dễ "vung tay quá trán"?

Ông Lâm Anh Tuấn: Cuối năm, phần lớn mọi người không chỉ mua những món đồ họ cần, mà thực chất đang mua “cảm giác xứng đáng”. Sau một năm dài làm việc vất vả, cơ thể và cảm xúc bước vào trạng thái muốn được bù đắp. Nhiều người tưởng mình mua quần áo, nước hoa, vé máy bay. Thực ra họ đang mua cảm giác được tự thưởng sau một năm mệt mỏi.

Điều này khiến chúng ta dễ nhầm lẫn giữa nhu cầu thật và nhu cầu cảm xúc. Khi ý thức mệt mỏi, bộ não tự động giảm cảnh giác và tăng cảm giác hưng phấn, giống như một cơ chế tự thưởng. Đó là lý do người ta dễ vung tay quá trán - không phải vì họ thiếu kỷ luật, mà vì họ thiếu… năng lượng.

Chính vì vậy, hành vi tiêu tiền trở nên tự do hơn, vì phần năng lượng tinh thần đã cạn sau một năm vận hành liên tục. Khi năng lượng cảm xúc suy giảm, cơ chế kiểm soát chi tiêu cũng yếu đi.

Vì thế, muốn kiểm soát mua sắm cuối năm, điều quan trọng là chăm sóc lại cảm xúc, giảm căng thẳng và hồi phục năng lượng, thay vì chỉ áp dụng các cảnh báo hoặc nguyên tắc tài chính khô khan.

- Những "bẫy chi tiêu" phổ biến trong dịp cuối năm (sale sốc, mua quà, du lịch…) mà người Việt thường gặp là gì và làm sao để nhận diện, thưa ông?

Ông Lâm Anh Tuấn: Ba bẫy chi tiêu lớn nhất không đến từ chương trình giảm giá, quà tặng hay chuyến du lịch, mà từ cảm giác FOMO - nỗi sợ bị bỏ lại.

Với sale sốc, thứ người ta sợ không phải bỏ lỡ món đồ rẻ, mà là cảm giác thua kém người khác trong “cuộc chơi săn sale”.

Mua quà tặng nhiều khi xuất phát từ cảm giác áy náy hoặc muốn làm tròn vai xã hội, chứ không phải vì người nhận cần món quà đó.

Còn du lịch cuối năm, đôi khi trở thành áp lực phải “đi cho có”, “đi để check-in”, hơn là đi để nghỉ ngơi thực sự.

Để nhận diện những bẫy này, một câu hỏi đơn giản nhưng mạnh mẽ là: “Nếu không đăng lên mạng xã hội, mình có còn muốn mua hay làm điều này không?” Câu trả lời chân thật giúp bạn nhìn rõ động cơ của mình, từ đó hạn chế được những quyết định chi tiêu bị dẫn dắt bởi cảm xúc so sánh hoặc kỳ vọng của người khác.

Mùa mua sắm cuối năm, ba cái bẫy chi tiêu khiến bạn "thủng ví"
Ông Lâm Anh Tuấn - Founder công ty tài chính cá nhân Financial Planner.

Làm sao vui lễ hội mà không "thủng ví"?

- Theo ông, khi bước vào mùa lễ hội – mua sắm, mỗi người nên đặt ra những nguyên tắc hoặc giới hạn tài chính nào để tránh chi tiêu mất kiểm soát?

Ông Lâm Anh Tuấn: Giới hạn tài chính truyền thống - đặt ra một con số cố định - rất dễ bị phá vỡ và không còn hiệu quả, vì tiền có giới hạn nhưng ham muốn thì vô hạn.

Thay vì chỉ nhìn con số, cách hiệu quả hơn là thiết lập “giới hạn cảm xúc”. Nhiều người đặt ngân sách 10 triệu, 15 triệu… nhưng rồi vẫn vượt.

Khi đứng trước món đồ muốn mua, hãy tự hỏi: “48 giờ nữa mình còn thích nó không? Niềm vui của nó có kéo dài hơn hai ngày không?” Câu hỏi này giúp tách bạch mong muốn bốc đồng khỏi nhu cầu thật sự. Nếu không chắc, hãy hoãn lại hai ngày. 70% trường hợp bạn sẽ không còn muốn mua nữa.

Phần lớn cảm xúc bốc đồng sẽ tự biến mất khi não trở lại trạng thái bình tĩnh. Chính giới hạn cảm xúc chứ không phải giới hạn tiền bạc mới là thứ giúp người mua giảm được quyết định sai lầm. Đây là cách tự bảo vệ khỏi chi tiêu quá đà mà không cần cảm giác ép buộc hay tội lỗi.

- Theo ông, việc lập kế hoạch tài chính cuối năm nên bắt đầu từ khi nào, và những hạng mục nào cần ưu tiên nhất?

Ông Lâm Anh Tuấn: Kế hoạch tài chính cuối năm nên được bắt đầu từ khoảng tháng 11 đến Tết, nhưng điều quan trọng không nằm ở ví tiền thật mà ở “ví tiền cảm xúc”.

Trước khi lập ngân sách, hãy tự hỏi: “Cuối năm mình thiếu nhất điều gì? Tiền, thời gian hay sự bình an?” Nếu bạn thiếu tiền, hãy đơn giản hóa chi tiêu và giảm các trải nghiệm không cần thiết. Nếu bạn thiếu thời gian, hãy đầu tư vào dịch vụ, thuê trợ giúp, giảm những việc phụ để lấy lại nhịp sống. Nếu bạn thiếu bình an, hãy cắt bớt những buổi gặp xã giao không mang lại giá trị, dành nhiều thời gian hơn cho việc nghỉ ngơi hoặc nạp lại năng lượng tinh thần.

Việc lập kế hoạch tài chính cuối năm không phải để chạy theo kỳ vọng xã hội, mà để bạn giữ được nhịp sống phù hợp với bản thân và tránh rơi vào tình trạng kiệt sức sau Tết.

- Trong bối cảnh giá cả tăng và nhiều cam kết tài chính dồn cuối năm, ông có lời khuyên nào để người trẻ vừa tận hưởng mùa lễ hội vừa không “thủng ví”?

Ông Lâm Anh Tuấn: Để cân bằng giữa tận hưởng và ổn định tài chính, một quy tắc đơn giản nhưng rất hiệu quả là “30% vui – 70% sống”.

Điều này có nghĩa là 30% ngân sách dành cho các hoạt động cuối năm như mua sắm, ăn uống, du lịch hay quà tặng - những thứ mang lại niềm vui ngắn hạn nhưng cần thiết cho cảm xúc.

70% còn lại dành cho chi phí sinh hoạt, tiết kiệm, tiền Tết, dự phòng và các khoản cố định. Quy tắc này không khiến bạn phải kiêng khem, mà giúp bạn vui trong sự kiểm soát.

Vui 30% nhưng đúng chỗ có thể giúp cảm xúc tích cực kéo dài suốt cả năm; trong khi tiêu 100% vào một thời điểm chỉ khiến ví rỗng nhanh và niềm vui tan biến sau vài ngày.

Đây là cách giúp người trẻ tận hưởng mùa lễ hội một cách thông minh, không áp lực và không phải trả giá bằng những tháng đầu năm “thắt lưng buộc bụng”. Vì sau lễ hội, bạn còn 11 tháng phải sống tiếp.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn:Mùa mua sắm cuối năm, ba cái bẫy chi tiêu khiến bạn 'thủng ví'

Thùy Dương
vietnamfinance.vn
Chia sẻ

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Dẫn dòng vốn FDI chất lượng cao từ châu Âu vào Việt Nam

Dẫn dòng vốn FDI chất lượng cao từ châu Âu vào Việt Nam

Cụ thể hóa Nghị quyết 10 - NQ/TW thành những hành động thiết thực sẽ tạo điều kiện thu hút FDI trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, tiên tiến của châu Âu.
VPBank SME đưa ưu đãi vào từng khoản chi doanh nghiệp

VPBank SME đưa ưu đãi vào từng khoản chi doanh nghiệp

Hạn mức lớn hay miễn lãi dài ngày chưa chắc đã đủ để một chiếc thẻ trở thành lựa chọn phù hợp với doanh nghiệp.
Mỹ sắp ra luật mới, doanh nghiệp Việt Nam chủ động thích ứng

Mỹ sắp ra luật mới, doanh nghiệp Việt Nam chủ động thích ứng

Mỹ chuẩn bị nâng cao tiêu chuẩn minh bạch chuỗi cung ứng, buộc các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam chuyển từ khai báo xuất xứ sang chứng minh quá trình sản xuất.
Giá vàng hôm nay 10/9: Đồng loạt tăng trở lại

Giá vàng hôm nay 10/9: Đồng loạt tăng trở lại

Giá vàng trong nước và thế giới bất ngờ đảo chiều tăng trở lại trong phiên sáng 10/9.
Hiệu suất quỹ mở cải thiện khi thị trường hồi phục

Hiệu suất quỹ mở cải thiện khi thị trường hồi phục

VN-Index tăng 5,6% trong tháng 8 với động lực chính đến từ nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn. Cùng với đà hồi phục của VN-Index, nhiều quỹ mở cổ phiếu cũng ghi nhận hiệu suất cải thiện đáng kể.
Biến động lãi suất cho vay lĩnh vực bất động sản

Biến động lãi suất cho vay lĩnh vực bất động sản

Tổng dư nợ cấp tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản của các tổ chức tín dụng cao hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng của hệ thống, bất chấp lãi suất cho vay cao.

Các tin khác

200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam đóng góp kỷ lục gần 1 triệu tỷ đồng cho Nhà nước

200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam đóng góp kỷ lục gần 1 triệu tỷ đồng cho Nhà nước

Danh sách VNTAX 200 năm 2026 vừa được công bố, vinh danh 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam theo số liệu mà các doanh nghiệp đã thực nộp trong năm 2025.
Ngành thủy sản trong cuộc đua giành thị phần ở châu Á

Ngành thủy sản trong cuộc đua giành thị phần ở châu Á

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt gần 8 tỷ USD sau 8 tháng, nhưng động lực tăng trưởng đang dịch chuyển mạnh sang thị trường châu Á, trong đó Trung Quốc, ASEAN trở thành điểm tựa mới, đồng thời mở ra cuộc đua khốc liệt về giá, chất lượng và chế biến sâu.
"Đánh thức" tiềm năng kinh tế bạc ở Đông Nam Á

"Đánh thức" tiềm năng kinh tế bạc ở Đông Nam Á

Dân số Đông Nam Á đang già hóa nhanh chóng, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế bạc và mở ra dư địa lớn cho các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi.
Giá vàng hôm nay 9/9: Thế giới đổ dốc, trong nước đón ngày giảm giá mạnh

Giá vàng hôm nay 9/9: Thế giới đổ dốc, trong nước đón ngày giảm giá mạnh

Giá vàng trong nước được các thương hiệu điều chỉnh tăng, giảm trái chiều trong khi giá vàng thế giới tiếp tục "đổ đèo".
Ngân hàng thu giữ 26 tài sản - địa ốc Hoàng Quân làm ăn ra sao?

Ngân hàng thu giữ 26 tài sản - địa ốc Hoàng Quân làm ăn ra sao?

HDBank cho biết sẽ thu giữ tài sản bảo đảm theo quy định pháp luật và các thỏa thuận đã ký, nhằm xử lý tài sản và thu hồi các khoản nợ liên quan đến địa ốc Hoàng Quân.
"Bật" cơ chế giám sát cổ phiếu sau nâng hạng

"Bật" cơ chế giám sát cổ phiếu sau nâng hạng

Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) vừa ban hành quy chế giám sát nhằm ngăn chặn kiểm soát các hành vi trục lợi và thao túng cổ phiếu, khi thị trường chứng khoán chính thức nâng hạng có hiệu lực từ 21/9.
Fed có thể đổi quan điểm về lãi suất, USD khó duy trì đà tăng

Fed có thể đổi quan điểm về lãi suất, USD khó duy trì đà tăng

Trải qua một tuần biến động với những dự đoán về khả năng tăng - giảm lãi suất của Fed, chỉ số USD-Index (DXY) vẫn nghiêng về xu hướng giảm rộng hơn.
Làn sóng IPO thúc đẩy luân chuyển dòng vốn trên thị trường chứng khoán

Làn sóng IPO thúc đẩy luân chuyển dòng vốn trên thị trường chứng khoán

Làn sóng IPO năm 2026 luôn sôi động, không chỉ tạo thêm hàng hóa mà còn là động lực thúc đẩy quá trình luân chuyển dòng vốn trên thị trường chứng khoán, đưa thị trường vốn phát triển về chiều sâu...
Giá vàng hôm nay 8/9: Vàng nhẫn, vàng miếng tiếp tục đi lùi

Giá vàng hôm nay 8/9: Vàng nhẫn, vàng miếng tiếp tục đi lùi

Giá vàng trong nước và giá vàng thế giới vẫn tiếp tục lao dốc trong phiên 8/9. Hiện giá vàng miếng SJC được điều chỉnh xuống còn 146,5 triệu đồng/lượng chiều bán ra.
Doanh nghiệp thủy sản Việt trước cuộc chơi mới

Doanh nghiệp thủy sản Việt trước cuộc chơi mới

Khi quy định ngày càng khắt khe, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của thủy sản Việt Nam.
Sức mua tại TP Hồ Chí Minh tiếp tục tăng, bán lẻ giữ đà tăng trưởng

Sức mua tại TP Hồ Chí Minh tiếp tục tăng, bán lẻ giữ đà tăng trưởng

Trong 8 tháng năm 2026, thị trường bán lẻ TP Hồ Chí Minh ghi nhận mức tăng trưởng 17,2%, cho thấy sức mua đang dần cải thiện. Hoạt động khuyến mại, kích cầu được triển khai mạnh cùng nhu cầu tiêu dùng gia tăng đang tạo thêm động lực cho thị trường những tháng cuối năm.
Đòn bẩy kết nối giao thương Việt Nam - UAE

Đòn bẩy kết nối giao thương Việt Nam - UAE

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) không chỉ thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), mà còn tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận những thị trường rộng lớn hơn.
Giá vàng hôm nay 7/9: Giảm mạnh, thủng mốc 150 triệu/lượng

Giá vàng hôm nay 7/9: Giảm mạnh, thủng mốc 150 triệu/lượng

Giá vàng trong nước được các thương hiệu lớn điều chỉnh giảm ở cả hai chiều mua vào - bán ra trong phiên đầu tuần, xuống còn dưới 150 triệu đồng/lượng.
Cổ phiếu nào sẽ hút mạnh vốn ngoại?

Cổ phiếu nào sẽ hút mạnh vốn ngoại?

Theo nhiều chuyên gia chứng khoán, trong số 27 cổ phiếu lọt rổ nâng hạng mới nổi lần này, dòng tiền của khối ngoại sẽ không phân bổ đều vào các cổ phiếu này. Do đó, các nhà đầu tư nên xem xét từng nhóm cổ phiếu đại diện để đầu tư.
Kỳ vọng tăng trưởng bùng nổ ở quý III, với dư địa tài khóa dồi dào hỗ trợ

Kỳ vọng tăng trưởng bùng nổ ở quý III, với dư địa tài khóa dồi dào hỗ trợ

Các động lực tăng trưởng từ xuất khẩu, sản xuất tiêu dùng và đầu tư vẫn đang ở mức cao, trên đà kết quả tích cực của tháng 8. Trong khi đó, các nhà sản xuất được hỗ trợ giảm áp lực chi phí với tỷ lệ lạm phát nhập khẩu thấp hơn.
Bất động sản tìm đường thoát khỏi “chiếc bóng” tín dụng ngân hàng

Bất động sản tìm đường thoát khỏi “chiếc bóng” tín dụng ngân hàng

Tín dụng vẫn là nguồn vốn chủ yếu của thị trường bất động sản, nhưng sức ép nợ xấu cùng sự chênh lệch kỳ hạn đang bộc lộ những giới hạn. Muốn bước vào chu kỳ phát triển ổn định hơn, thị trường địa ốc phải mở rộng sang trái phiếu, quỹ đầu tư, vốn ngoại và chứng khoán.
Kỷ nguyên vốn rẻ khép lại: Doanh nghiệp chịu tác động nào?

Kỷ nguyên vốn rẻ khép lại: Doanh nghiệp chịu tác động nào?

Đợt bán tháo trái phiếu toàn cầu đang đẩy chi phí vay vốn tăng cao ở nhiều nền kinh tế, buộc các chính phủ, doanh nghiệp và người tiêu dùng phải đối mặt chi phí vay nợ tăng cao hơn.
Giá bạc tuần qua: Chuyên gia chỉ ra hai biến số chi phối

Giá bạc tuần qua: Chuyên gia chỉ ra hai biến số chi phối

Diễn biến của đồng USD và lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tiếp tục là hai biến số chính chi phối giá bạc trong tuần qua.
Xem thêm
Đổi thay nơi ngã ba biên giới Mường Nhé

Đổi thay nơi ngã ba biên giới Mường Nhé

Nỗ lực gỡ thẻ vàng thủy sản và khai thác nghề cá có trách nhiệm tại các vùng  biển.

Nỗ lực gỡ thẻ vàng thủy sản và khai thác nghề cá có trách nhiệm tại các vùng biển.

Gỡ thẻ vàng thủy sản gắn với xây dựng kinh tế biển

Gỡ thẻ vàng thủy sản gắn với xây dựng kinh tế biển

Ngày hội văn hóa các dân tộc Việt Nam 2024 sắp diễn ra tại Quảng Trị

Ngày hội văn hóa các dân tộc Việt Nam 2024 sắp diễn ra tại Quảng Trị

[Tổng Hợp] 6 Quy Định Mới Về Đất Đai, Nhà Ở Có Hiệu Lực Tháng 8/2024

[Tổng Hợp] 6 Quy Định Mới Về Đất Đai, Nhà Ở Có Hiệu Lực Tháng 8/2024

WORLDBANK DỰ BÁO KINH TẾ VIỆT NAM NĂM 2024 VÀ NĂM 2025 | NHỊP ĐẬP THỊ TRƯỜNG  #62

WORLDBANK DỰ BÁO KINH TẾ VIỆT NAM NĂM 2024 VÀ NĂM 2025 | NHỊP ĐẬP THỊ TRƯỜNG #62

Cụ thể, báo cáo “Điểm lại - Cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam” ấn bản tháng 4/2024 của WB tại Việt Nam ngày 23/4 đã chỉ ra xuất khẩu đang phục hồi, tiêu dùng và đầu tư tư nhân trong nước cũng trên đà tăng dần. Xuất khẩu thực tế dự kiến sẽ tăng 3,5% vào năm 2024, phản ánh sự cải thiện dần dần nhu cầu toàn cầu. Ngoài ra, lĩnh vực bất động sản dự báo phục hồi mạnh hơn vào cuối năm nay và năm sau, thúc đẩy nhu cầu trong nước khi các nhà đầu tư và người tiêu dùng dần lấy lại niềm tin.
Tọa đàm “Xúc tiến thương mại: Khơi thông đầu ra cho sản phẩm OCOP”

Tọa đàm “Xúc tiến thương mại: Khơi thông đầu ra cho sản phẩm OCOP”

sản phẩm OCOP
Bác sĩ tư vấn cách phòng tránh bệnh đường hô hấp trong thời tiết giao mùa

Bác sĩ tư vấn cách phòng tránh bệnh đường hô hấp trong thời tiết giao mùa

Trao yêu thương cho em

Trao yêu thương cho em

Nhằm kết nối, sẻ chia với các trẻ em mồ côi cha, mẹ do dịch Covid-19 vừa qua trên địa bàn Cần Thơ. Tạp chí Gia đình Việt Nam tại TP Cần Thơ tổ chức Chương trình nghệ thuật “ Nối vòng yêu thương” diễn ra vào ngày 28/6/2022. Công ty Cổ phần Trầm hương sinh học TTT là đơn vị tài trợ chính cho chương trình với mong muốn các em sẽ đón nhận những tương lai tươi sáng.
Kon Tum giải cứu nạn nhân bị lừa bán sang Campuchia

Kon Tum giải cứu nạn nhân bị lừa bán sang Campuchia

Ngày 18/4 vừa qua, đối tượng Lê Ngọc Nhất đã dẫn Y Liên cùng 5 người khác gồm 2 nữ, 3 nam không rõ tên tuổi, không quen biết nhau sang Campuchia qua đường mòn biên giới tỉnh Long An.
Giao diện di động