Không ít ngân hàng đang chịu áp lực vốn lớn trước quy định tại Thông tư 14

Thông tư 14 được đánh giá là bước tiến quan trọng khi tiệm cận chuẩn mực Basel III, với những quy định khắt khe hơn về chất lượng vốn, quản trị rủi ro và bộ đệm vốn. Mục tiêu của văn bản này là gia tăng khả năng chống chịu của hệ thống ngân hàng Việt Nam trước biến động kinh tế – tài chính trong và ngoài nước.

Theo phân tích của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), điểm khác biệt cốt lõi giữa Thông tư 41 trước đây và Thông tư 14 nằm ở việc chuyển từ chuẩn Basel II sang tiệm cận Basel III. Điều này đồng nghĩa với việc nâng cao chất lượng vốn, áp dụng phương pháp tính rủi ro linh hoạt hơn và bổ sung các bộ đệm vốn an toàn.

“Thông tư 14 không chỉ gia tăng tính ổn định cho hệ thống ngân hàng mà còn thúc đẩy quản trị theo hướng chuyên nghiệp, phù hợp với tiến trình hội nhập của nền kinh tế Việt Nam”, báo cáo của VDSC nhấn mạnh.

Tuy nhiên, những thay đổi này cũng đặt ra không ít thách thức. Nhóm ngân hàng lớn có hệ số CAR thấp, chưa đạt mức tối thiểu theo lộ trình 4 năm của quy định mới, sẽ chịu áp lực vốn nặng nề.

VDSC cho rằng, để đáp ứng chuẩn mới, các ngân hàng như BIDV, Sacombank, VietinBank, ABBank, Bac A Bank, PGBank, VietABank… sẽ phải đẩy mạnh tối ưu hóa tài sản có rủi ro (RWA), đầu tư mạnh vào hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ để áp dụng phương pháp IRB, đồng thời tăng vốn tự có thông qua phát hành cổ phiếu, giữ lại lợi nhuận hoặc phát hành trái phiếu thứ cấp. Điều này có thể khởi động một “cuộc đua” tăng vốn quy mô lớn trong khối ngân hàng.

Ở chiều ngược lại, những ngân hàng có hệ số CAR cao trên 12,5% (chưa tính bộ đệm vốn mới) sẽ hưởng lợi. Nhờ bộ đệm vốn dồi dào, họ có khả năng mở rộng tín dụng mạnh mẽ hơn, nhất là khi cơ chế cấp “room” tín dụng được kỳ vọng sẽ thay đổi trong tương lai.

Một trong những điểm mới quan trọng của Thông tư 14 là quy định chi tiết hơn về cấu trúc vốn: vốn lõi cấp 1 (CET1) tối thiểu 4,5%, vốn cấp 1 tối thiểu 6%, và CAR tối thiểu 8%. Bên cạnh đó, lần đầu tiên bộ đệm bảo toàn vốn (CCB), bộ đệm phản chu kỳ (CCyB) và bộ đệm cho ngân hàng quan trọng hệ thống (D-SIB) được đưa vào, với lộ trình tăng dần. Theo VDSC, khi cộng thêm các bộ đệm, CAR thực tế mà ngân hàng phải đáp ứng sẽ lên tới 10,5 – 13%.

Ngoài vốn, Thông tư 14 cũng mở rộng phương pháp đo lường rủi ro. Nếu Thông tư 41 chỉ cho phép phương pháp tiêu chuẩn (SA), thì nay ngân hàng có thêm lựa chọn phương pháp xếp hạng nội bộ IRB (cơ bản và nâng cao). Dù phương pháp này giúp giảm vốn yêu cầu nếu quản trị tốt, nhưng lại đòi hỏi dữ liệu lịch sử ít nhất 5 năm và đầu tư lớn cho hệ thống quản trị rủi ro.

Đối với rủi ro hoạt động, văn bản mới bổ sung hệ số biên alpha theo quy mô thu nhập, kết hợp với hệ số tổn thất nội bộ (ILM). Ngân hàng nào có dữ liệu quản trị rủi ro tốt và dài hạn có thể giảm đáng kể yêu cầu vốn cho rủi ro hoạt động.

Một điểm siết chặt nữa là quy định về chi trả cổ tức. Theo Thông tư 14, ngân hàng chỉ được phép chia cổ tức tiền mặt khi đáp ứng đầy đủ tỷ lệ vốn và bộ đệm vốn. Điều này có thể ảnh hưởng đến quyền lợi cổ đông trong ngắn hạn, nhưng lại giúp củng cố an toàn vốn dài hạn.

Thông tư 14 chính thức có hiệu lực từ 15/9/2025, với lộ trình 5 năm để các ngân hàng chuẩn bị trước khi thay thế hoàn toàn Thông tư 41 từ 1/1/2030. “Khoảng thời gian này cho phép các ngân hàng đầu tư vào công nghệ, dữ liệu, và có thể mở đường cho việc bãi bỏ cơ chế hạn mức tín dụng (‘room’) trong tương lai”, báo cáo VDSC nhận định.

Nguồn: Không ít ngân hàng đang chịu áp lực vốn lớn trước quy định tại Thông tư 14