Đông Nam Á "mạnh tay" đầu tư vào năng lượng xanh

Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết cần 27 tỷ USD từ năm 2025 đến năm 2040 để thực hiện các dự án kết nối năng lượng được đề xuất tại Đông Nam Á. ẢNH: BT FILE

Đông Nam Á đã đầu tư 17 tỷ USD vào năng lượng tái tạo trong năm 2025, mức cao nhất được ghi nhận kể từ năm 2015, theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Khoản đầu tư này được phân bổ cho các công nghệ năng lượng mặt trời, thủy điện, điện gió và địa nhiệt.

Philippines là một trong những thị trường trọng điểm, với các đợt đấu giá gần đây đã phân bổ 10,2 GW công suất điện mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng. Hiện nước này cũng đang triển khai đấu giá thêm 3,3 GW điện gió ngoài khơi.

Khối doanh nghiệp cũng đang góp phần gia tăng nhu cầu đối với năng lượng xanh. Theo IEA, các chương trình mua bán điện trực tiếp của doanh nghiệp (CPPA) đã mở ra những cơ hội mới để ký kết hợp đồng sử dụng năng lượng tái tạo tại Malaysia và Việt Nam.

Cụ thể, xu hướng đầu tư vào năng lượng xanh tại Việt Nam đang được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ nhu cầu ngày càng lớn từ các doanh nghiệp xuất khẩu, các tập đoàn đa quốc gia và ngành công nghiệp công nghệ cao.

Theo IEA, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cùng với sự phát triển của các khu công nghiệp xanh đang mở ra cơ hội mới để thu hút dòng vốn vào điện mặt trời, điện gió và các giải pháp lưu trữ năng lượng ở Việt Nam.

Trong khi đó, Thái Lan dự kiến triển khai thí điểm các hợp đồng mua bán điện trực tiếp với tổng công suất 2 GW dành cho các trung tâm dữ liệu trong năm nay.

Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, cho biết cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trung Đông đã trở thành một “hồi chuông cảnh tỉnh lớn” đối với an ninh năng lượng của khu vực. Điều này đã thúc đẩy một số quốc gia đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, trong đó có Philippines và Việt Nam.

Tổng vốn đầu tư năng lượng tại Đông Nam Á đã vượt 100 tỷ USD trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 70 tỷ USD của năm 2023. Tuy nhiên, khu vực này hiện chỉ chiếm khoảng 3% tổng đầu tư năng lượng toàn cầu.

Đông Nam Á cũng được dự báo sẽ đóng góp gần 20% mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu đến năm 2035, chỉ đứng sau Ấn Độ.

Đáng chú ý, đầu tư vào lưới điện hiện vẫn thấp hơn mức năm 2015 và chưa theo kịp tốc độ đầu tư vào phát điện. Theo IEA, các thách thức chủ yếu gồm thời gian triển khai dự án kéo dài và quy trình cấp phép phức tạp.

Ngoài ra, áp lực từ chuỗi cung ứng vẫn đang cản trở tiến độ triển khai dự án khi thời gian giao hàng đối với cáp điện và các máy biến áp công suất lớn đã tăng gấp đôi kể từ năm 2021.

Những thách thức này cũng ảnh hưởng đến Lưới điện ASEAN (APG), sáng kiến kết nối hệ thống điện của các quốc gia trong khu vực nhằm thúc đẩy thương mại điện năng.

Cụ thể, từ năm 2025 đến năm 2040, khu vực ASEAN cần khoảng 27 tỷ USD để triển khai danh mục các dự án kết nối năng lượng xuyên biên giới đã được đề xuất, bao gồm cả đường dây trên đất liền và cáp ngầm dưới biển.

Con số này cao gấp hơn 10 lần so với tổng mức đầu tư khoảng 2 tỷ USD mà khu vực đã dành cho các công trình kết nối điện trong giai đoạn từ những năm 1970 đến năm 2024, chủ yếu phục vụ xuất khẩu điện một chiều.

Trong suốt giai đoạn này, gần như toàn bộ các dự án đều sử dụng đường dây trên không, ngoại trừ tuyến cáp ngầm dài 2 km kết nối Singapore và Malaysia.

Theo ông Tim Gould, Kinh tế trưởng của IEA, việc tài trợ cho các dự án điện xuyên biên giới đến nay vẫn chủ yếu dựa vào bảng cân đối kế toán của các công ty điện lực ở hai bên biên giới.

“Điều đó cần phải thay đổi. Khu vực công chắc chắn vẫn sẽ đóng vai trò quan trọng trong tài trợ cho các dự án này, nhưng nên chuyển dần sang vai trò xúc tác để thu hút thêm nguồn vốn từ khu vực tư nhân”, ông nói.

Mặc dù năng lượng xanh đang thu hút sự quan tâm đặc biệt, IEA cũng lưu ý rằng than đá ngày càng giữ vai trò chi phối trong cơ cấu điện năng của Đông Nam Á. Năm 2024, than đá chiếm 47% sản lượng điện của khu vực, tăng mạnh từ mức 37% vào năm 2015. Tính trung bình, sản lượng điện từ than tăng hơn 8% mỗi năm trong giai đoạn này.

Tại Indonesia, than đá chiếm tới 70% sản lượng điện trong năm 2024, trong khi tại Philippines tỷ lệ này gần đạt hai phần ba. Tại Việt Nam, than đá chiếm khoảng một nửa sản lượng điện, còn ở Malaysia là khoảng 45%.

Theo IEA, than đá có trữ lượng dồi dào tại Đông Nam Á và tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng. Nguồn nhiên liệu này thậm chí có thể được sử dụng nhiều hơn trong bối cảnh các quốc gia tăng cường chú trọng đến an ninh năng lượng. Tuy nhiên, việc sử dụng than cũng kéo theo nhiều rủi ro nghiêm trọng, bao gồm ô nhiễm không khí ở mức cao, nguyên nhân được ước tính gây ra khoảng 330.000 ca tử vong sớm trong năm 2024...

Nguồn: Đông Nam Á "mạnh tay" đầu tư vào năng lượng xanh