Tín dụng dẫn dắt lợi nhuận, ngân hàng vẫn "vướng" câu chuyện nguồn vốn

Kết quả kinh doanh quý I/2026 của các ngân hàng trên sàn niêm yết ghi nhận tăng trưởng tích cực với tăng trưởng ngành trên 20%. Theo đánh giá của SSI Research, kết quả vượt trội chủ yếu đến từ CTG, TCB và MBB, nhờ trích lập dự phòng giảm và/hoặc thu nhập ngoài lãi tăng mạnh. Các ngân hàng còn lại nhìn chung ghi nhận kết quả phù hợp với kỳ vọng.

Tín dụng dẫn dắt lợi nhuận ngân hàng

Các chuyên gia cho rằng tăng trưởng lợi nhuận tiếp tục được dẫn dắt bởi tín dụng, với dư nợ cho vay tăng 20% so với cùng kỳ, giúp thu nhập lãi thuần tăng 18% so với cùng kỳ.

Trong kịch bản tăng trưởng tín dụng toàn ngành 15%, ngân hàng ưu tiên củng cố nguồn vốn trước bối cảnh áp lực nhu cầu vốn toàn ngành vẫn hiện hữu. (Ảnh minh họa)

Kỳ này, theo số liệu chính thức của Cục Thống kê, đến 24/3, tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế đạt 2,15%, so với mức 2,28% cùng kỳ năm trước.

Với dư nợ tín dụng nền kinh tế tại thời điểm 31/12/2025 đạt khoảng 18,58 triệu tỷ đồng, mức tăng trưởng tín dụng 2,15% trong quý I/2026 đồng nghĩa khoảng 399.000 tỷ đồng đã được đưa thêm vào nền kinh tế.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước ghi nhận toàn quý, tín dụng tăng trưởng 3,18%. Dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt trên 19,18 triệu tỷ đồng, tăng 3,18% so với cuối năm 2025.

Theo ông Phạm Thanh Hà, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đánh giá, tín dụng tăng trưởng tích cực trong bối cảnh vĩ mô thế giới tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường.

Trong công tác điều hành tín dụng năm nay, Ngân hàng Nhà nước vẫn dự kiến tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống khoảng 15%, nhưng sẽ có điều chỉnh tăng, giảm phù hợp với diễn biến, tình hình thực tế, đảm bảo kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và an toàn hệ thống các TCTD.

4 điểm nhấn của ngành ngân hàng

Từ kết quả kinh doanh quý I/2026 của các ngân hàng, có thể nhận diện 4 điểm nhấn nổi bật. Cụ thể thứ nhất, theo chuyên gia SSI Research, đó là câu chuyện nguồn vốn. Trong hệ thống, nguồn vốn trở thành điểm ràng buộc chính. Tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) toàn hệ thống đã vượt 100%, trong khi tăng trưởng huy động vẫn chậm, đạt 1,5% tính từ đầu năm.

Cuộc đua lãi suất được đẩy cao cho đến đầu tháng 4 các NHTM đồng thuận cam kết hạ lãi suất. Song NIM của ngân hàng có cải thiện hay không còn phụ thuộc những yếu tố khác. (Nguồn biểu đồ: SSIRS)

Điều này thúc đầy cạnh tranh lãi suất gay gắt hơn và làm gia tăng sự phụ thuộc vào các nguồn vốn thay thế, qua đó ảnh hưởng đến khả năng mở rộng tín dụng.

SSI Reseach cho rằng do rào cản huy động vốn, hạn mức tín dụng được siết lại. Tăng trưởng tín dụng quý I được dẫn dắt chủ yếu bởi nhóm nhận chuyển giao bắt buộc ngân hàng yếu kém. Tuy nhiên trong nhóm này (VPB, HDB, VCB, MBB), chỉ VPB (+10,3%), HDB (+8,0%) và VCB (+4,8%) ghi nhận tăng trưởng mạnh, nhờ lợi thế về nguồn vốn huy động.

Mặc dù tổng tiền gửi khách hàng toàn hệ thống chỉ tăng 0,2% từ đầu năm, sự phân hóa là khá rõ: nhóm Ngân hàng Thương mại Nhà nước (NHTMNN) giảm 0,7%, trong khi nhóm Ngân hàng Thương mại Cổ phần (NHTMCP) tăng 1,3%, phản ánh dòng tiền gửi dịch chuyển từ các ngân hàng có lãi suất thấp sang các ngân hàng trả lãi suất cao hơn. VPB và HDB là những ngân hàng dẫn dắt chu kỳ điều chỉnh lãi suất, qua đó sớm thu hút được tiền gửi khách hàng. Mặt bằng lãi suất có thời điểm đã lên vùng 9–9,5%, tăng khoảng 120–150 điểm cơ bản.

Bức tranh huy động kém tích cực phản ánh các yếu tố mang tính cấu trúc và dòng tiền luân chuyển theo mùa vụ, bao gồm xu hướng tăng nắm giữ tiền mặt trước những thay đổi quy định gần đây, vòng quay tiền chậm lại sau giai đoạn giải ngân mạnh vào bất động sản các năm trước, và tiền gửi doanh nghiệp thường giảm vào đầu năm. Trước bối cảnh đó, các ngân hàng gia tăng sử dụng các nguồn vốn thay thế (chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, vốn nước ngoài), với lượng phát hành đáng chú ý tại BID (+78 nghìn tỷ đồng), ACB (+23 nghìn tỷ đồng) và MBB (+22 nghìn tỷ đồng).

Thứ hai, dịch chuyển cơ cấu tín dụng theo chuỗi giá trị bất động sản. Sau giai đoạn tập trung cho vay chủ đầu tư bất động sản, dòng tín dụng đang chuyển dần sang các khâu xây dựng và triển khai dự án. Trong khi đó, nhu cầu vay mua nhà của người tiêu dùng tiếp tục chịu áp lực từ mặt bằng lãi suất cao.

"Trong phạm vi theo dõi, dòng tín dụng đã chuyển dần sang các hoạt động liên quan đến xây dựng kể từ năm 2025. Xu hướng này tiếp diễn trong quý I/2026, với tín dụng xây dựng bao gồm hạ tầng (như dự án BT) và triển khai dự án bất động sản tăng 67% so với cùng kỳ (16,2% tính từ đầu năm), vượt trội so với cho vay chủ đầu tư bất động sản (+21% so với cùng ; +7,1% tính từ đầu năm). Trong bối cảnh nhu cầu vay mua nhà bị hạn chế bởi lãi suất cao, sự dịch chuyển tín dụng chủ yếu được dẫn dắt bởi mảng xây dựng, trong khi sự phục hồi của mảng cho vay mua nhà sẽ phụ thuộc rất nhiều vào mặt bằng lãi suất", theo SSI.

Mức độ dịch chuyển không đồng đều giữa các ngân hàng, phản ánh vị thế khác nhau trong chu kỳ dự án hơn là sự thay đổi mang tính đồng loạt. TCB giảm dư nợ cho vay chủ đầu tư bất động sản (-2,1% so với quý trước) trong khi đẩy mạnh tín dụng xây dựng (+69,3%), cho thấy sự dịch chuyển sang giai đoạn triển khai dự án và/hoặc các dự án BT. MBB và HDB thể hiện cơ cấu cân bằng hơn giữa cho vay chủ đầu tư và xây dựng, trong khi VPB và TPB tiếp tục ghi nhận tăng trưởng mạnh ở mảng chủ đầu tư bất động sản và cho vay mua nhà, phản ánh mức độ tập trung vào các dự án giai đoạn đầu và khác biệt về cơ cấu khách hàng vay.

HDB và VPB, với dư địa hạn mức tín dụng dồi dào, đang mở rộng tăng trưởng trên diện rộng ở nhiều phân khúc, bao gồm cả thương mại và dịch vụ tài chính.

Cả 2 yếu tố điểm nhấn nổi bật được nêu trên đang có những dịch chuyển nhất định từ phía chính sách và có thể cập nhật lại trong thời gian tới.

Thứ ba, theo các chuyên gia, là sự quay trở lại ở áp lực biên lợi nhuận. Tỷ lệ biên lãi ròng (NIM) giảm xuống 3,04% (-20 điểm cơ bàn so với quý trước và -11 điểm cơ bản so với cùng kỳ) do chi phí vốn tăng.

VCB và CTG nổi bật với NIM tăng 14 điểm cơ bản so với quý trước, nhờ cơ cấu nguồn vốn vững mạnh hơn. Ngược lại, BID (-36 điểm cơ bản) và HDB (-72 điểm cơ bản) ghi nhận lợi suất tài sản sụt giảm mạnh, có thể phản ánh khác biệt về thời điểm ghi nhận và cần được theo dõi sát hơn. STB là trường hợp đặc biệt, với NIM phục hồi 34 điểm cơ bản so với quý trước, chủ yếu nhờ mức nền rất thấp trong quý IV/2025 (-143 điểm cơ bản so với quý trước) do các yếu tố liên quan đến chất lượng tài sản.

Trong thời gian tới, NIM dự kiến sẽ tiếp tục là yếu tố chính ảnh hưởng đến tăng trưởng lợi nhuận, trong bối cảnh chi phí huy động duy trì ở mức cao và dư địa kiểm soát chi phí hoạt động không còn dư dả.

Cuối cùng, chất lượng tài sản giảm nhẹ so với quý trước nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Tỷ lệ nợ xấu tăng lên 1,88% từ 1,76% trong quý IV/2025, dù vẫn dưới ngưỡng 2,0% tại thời điểm cuối quý I/2025.

Nợ xấu tăng 11% tính từ đầu năm, với mức tăng trên diện rộng tại TPB (+48%), BID (+22%), VPB (+19%), HDB (+17%), MBB (+14%) và VCB (+13%), trong khi CTG là trường hợp ngoại lệ (-6%). Nợ xấu vẫn tập trung chủ yếu ở Nhóm 5 (chiếm khoảng 60% tổng nợ xấu), trong khi nợ Nhóm 2 tăng 12% so với quý trước, dẫn đầu bởi ACB, VCB, TPB và TCB, cho thấy áp lực rủi ro gia tăng. Bên cạnh yếu tố mùa vụ, việc điều chỉnh lại lãi suất cho vay và các tác động liên quan đến CIC cũng góp phần làm gia tăng dư nợ quá hạn, với tỷ lệ hình thành nợ xấu tăng lên 1,49% (+13 điểm cơ bản so với quý trước, nhưng giảm 97 điểm cơ bản so với cùng kỳ). Tuy nhiên, chi phí tín dụng nhìn chung vẫn ổn định ở mức 1,15%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm xuống 86% (-33 điểm cơ bản).

Trong thời gian tới, khả năng trả nợ của khách hàng có thể chịu áp lực, cho thấy rủi ro suy giảm chất lượng tài sản gia tăng và nghĩa vụ trích lập dự phòng cao hơn trong những quý tới. Điều này phản ánh diễn biến quen thuộc sau giai đoạn "làm sạch" danh mục vào cuối quý IV, sau đó về mức bình thường trong quý I, cùng với độ trễ trong việc ghi nhận các áp lực rủi ro tiềm ẩn.

Điều này cũng đồng nghĩa rằng áp lực giữ chất lượng tài sản không suy giảm, đi ngang hoặc tích cực hơn là cải thiện, sẽ khá thách thức với các ngân hàng trong các quý tới đặc biệt khi câu chuyện nguồn vốn vẫn tiếp tục ràng buộc.

Mức độ phân hóa về hiệu quả hoạt động giữa các ngân hàng sẽ gia tăng. Những ngân hàng có cơ cấu nguồn vốn ổn định, bộ đệm vốn mạnh và quản trị rủi ro tốt sẽ ở vị thế thuận lợi hơn để vượt qua thách thức.

Các cổ phiếu ưa thích vẫn là VCB, CTG và MBB. Trong đó, MBB cần tiếp tục cải thiện mức độ đa dạng hóa nguồn vốn và phục hồi nền tảng tiền gửi nhằm củng cố luận điểm đầu tư, chuyên gia SSI đánh giá.

Nguồn: Tín dụng dẫn dắt lợi nhuận, ngân hàng vẫn "vướng" câu chuyện nguồn vốn