Logistics trước áp lực dòng tiền: Doanh thu tăng nhưng công nợ không thể xem nhẹ

Thương mại tăng trưởng, áp lực thanh khoản gia tăng

Sự phục hồi của thương mại quốc tế và hoạt động xuất nhập khẩu đang tạo thêm dư địa cho ngành logistics Việt Nam mở rộng thị trường. Tuy nhiên, tăng trưởng về quy mô dịch vụ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể cải thiện tương ứng hiệu quả tài chính. Đặc thù phải ứng trước nhiều khoản chi phí vận chuyển, lưu kho, bốc xếp và thủ tục trong khi thời gian thu tiền phụ thuộc vào khách hàng khiến dòng tiền của doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng mất cân đối.

Tại Hội thảo “Quản trị rủi ro tài chính và dòng tiền trong doanh nghiệp logistics”, ông Nguyễn Đức Bình, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) nhấn mạnh, duy trì dòng tiền thông suốt, nhận diện sớm rủi ro thanh toán và kiểm soát hoạt động kinh doanh đang trở thành những yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp trong ngành.

Hoạt động logistics đặt ra yêu cầu ngày càng cao về quản trị dòng tiền và kiểm soát công nợ.

Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới (WB), thương mại hàng hóa toàn cầu tăng trưởng 3,9% trong năm 2026 và 4,1% năm 2027, chủ yếu nhờ làn sóng đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Trong khi đó, thương mại dịch vụ, bao gồm vận tải và logistics, dự kiến tăng 3,3%.

Tại Việt Nam, kim ngạch xuất nhập khẩu tiến sát mốc 1.000 tỷ USD, trong đó xuất khẩu tăng xấp xỉ 26%. Quy mô thương mại ngày càng mở rộng tạo cơ hội gia tăng sản lượng vận chuyển, giao nhận và các dịch vụ hỗ trợ. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hữu Nam, Phó Giám đốc VCCI chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung tìm kiếm khách hàng, mở rộng thị trường và tối ưu giá thành mà cần chủ động ứng phó với biến động địa chính trị và chính sách thương mại quốc tế.

Thực tế, những gián đoạn trong chuỗi cung ứng có thể nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực tài chính. Xung đột tại Biển Đỏ là một ví dụ khi nhiều tàu hàng phải thay đổi tuyến vận chuyển, khiến hành trình kéo dài thêm 30%. Thời gian vận chuyển tăng kéo theo chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và các khoản phát sinh khác, đồng thời làm chậm tiến độ giao hàng và thanh toán.

Đối với doanh nghiệp logistics, vấn đề không chỉ nằm ở chi phí tăng mà còn ở khoảng cách giữa thời điểm phải thanh toán cho nhà cung cấp và thời điểm thu được tiền từ khách hàng. Khi các khoản phải thu kéo dài, doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu và lợi nhuận nhưng lại thiếu tiền mặt để thanh toán nghĩa vụ đến hạn, duy trì hoạt động hoặc tái đầu tư.

Bên cạnh rủi ro vận hành, các yêu cầu mới về phát triển bền vững cũng làm gia tăng áp lực tuân thủ. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý dữ liệu, chứng từ và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp logistics phải đầu tư thêm nguồn lực cho hệ thống quản lý, kiểm soát thông tin và phối hợp với các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Những yếu tố trên cho thấy, tăng trưởng thương mại có thể tạo thêm doanh thu nhưng cũng kéo theo nhu cầu vốn lưu động lớn hơn. Nếu không kiểm soát tốt thời gian thu hồi công nợ và chi phí phát sinh, doanh nghiệp có nguy cơ rơi vào tình trạng thiếu hụt thanh khoản ngay cả khi lượng đơn hàng vẫn tăng.

Quản trị công nợ và dòng tiền trở thành lợi thế cạnh tranh

Trước những biến động khó lường của thị trường, doanh nghiệp logistics cần chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa rủi ro tài chính ngay từ khâu ký kết hợp đồng. Việc mở rộng khách hàng và gia tăng sản lượng dịch vụ cần đi cùng với đánh giá năng lực thanh toán của đối tác, kiểm soát điều khoản hợp đồng và xây dựng phương án tài chính phù hợp.

Theo ông Nguyễn Hữu Nam, thẩm định đối tác, kiểm soát hợp đồng, quản trị tỷ giá và xây dựng phương án vận chuyển linh hoạt cần được coi là những khâu quan trọng trong hoạt động kinh doanh. Đây là cơ sở giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro phát sinh từ biến động chi phí, thay đổi lịch trình và những gián đoạn trong chuỗi cung ứng.

Trong đó, quản trị các khoản phải thu cần được đặc biệt chú trọng. Doanh nghiệp nên phân loại khách hàng theo mức độ tín nhiệm, thường xuyên đánh giá lịch sử thanh toán và thiết lập giới hạn công nợ phù hợp với từng đối tác. Những dấu hiệu như thanh toán chậm kéo dài, liên tục đề nghị gia hạn hoặc phát sinh tranh chấp cần được theo dõi để có biện pháp ứng phó sớm.

Doanh nghiệp logistics đối mặt áp lực chi phí và thanh khoản khi thương mại quốc tế biến động.

Việc xây dựng kế hoạch dòng tiền theo tuần, tháng và quý cũng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong cân đối thu - chi. Thay vì chỉ căn cứ vào doanh thu dự kiến, doanh nghiệp cần tính toán thời điểm thực tế có thể thu hồi tiền, các nghĩa vụ thanh toán đến hạn và nguồn vốn dự phòng cho những tình huống phát sinh.

Bên cạnh đó, quản trị rủi ro tỷ giá và đa dạng hóa phương thức thanh toán cũng là những giải pháp cần được quan tâm, nhất là với doanh nghiệp thường xuyên thực hiện giao dịch quốc tế. Việc lựa chọn điều khoản thanh toán phù hợp, quy định rõ trách nhiệm và thời hạn thanh toán trong hợp đồng sẽ góp phần giảm nguy cơ tranh chấp, chậm thu tiền.

Một hướng đi khác là đẩy mạnh số hóa chứng từ và dữ liệu hàng hóa. Trước các yêu cầu ngày càng khắt khe về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và điều tra thương mại quốc tế, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống lưu trữ đầy đủ hồ sơ sản xuất, chứng từ vận chuyển và thông tin liên quan trên nền tảng số. Việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ hỗ trợ quản lý hoạt động mà còn tạo cơ sở bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp khi phát sinh tranh chấp hoặc bị điều tra thương mại.

Có thể thấy, trong bối cảnh ngành logistics đứng trước cơ hội tăng trưởng cùng thương mại quốc tế, doanh thu không còn là thước đo duy nhất phản ánh sức khỏe doanh nghiệp. Khả năng chuyển hóa doanh thu thành tiền thực thu, kiểm soát công nợ và duy trì thanh khoản mới là những yếu tố quyết định khả năng vận hành bền vững.

Khi chi phí vận tải, thời gian giao hàng và điều kiện thanh toán liên tục biến động, doanh nghiệp có năng lực quản trị dòng tiền tốt sẽ chủ động hơn trong ứng phó rủi ro, duy trì hoạt động và nắm bắt cơ hội mở rộng thị trường. Nói cách khác, tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp không chỉ có thêm đơn hàng mà còn bảo đảm được dòng tiền để tiếp tục vận hành.

Nguồn: Logistics trước áp lực dòng tiền: Doanh thu tăng nhưng công nợ không thể xem nhẹ