Cần tăng cường các cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch xuyên biên giới

Đi cùng sự phát triển là những rủi ro pháp lý ngày càng phức tạp

Tại Hội thảo khoa học “Hoàn thiện pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức Việt Nam trong các giao dịch xuyên biên giới” diễn ra mới đây, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đây là lĩnh vực có tác động trực tiếp tới người dân, doanh nghiệp và lợi ích quốc gia.

Dưới góc độ của các chủ thể tham gia giao dịch, những vấn đề được quan tâm nhiều nhất thường xoay quanh việc xác định pháp luật áp dụng, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và cơ chế công nhận, thi hành các bản án, quyết định hoặc phán quyết của cơ quan tài phán.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, dưới góc độ quản lý nhà nước, yêu cầu đặt ra rộng hơn, không chỉ dừng lại ở việc giải quyết tranh chấp mà còn phải bảo đảm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời giữ vững lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và các nền tảng số xuyên biên giới đang làm xuất hiện nhiều vấn đề pháp lý mới liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cạnh tranh, chất lượng hàng hóa, quản lý môi trường, xử lý rác thải công nghệ cũng như nhiều thách thức khác mà hệ thống pháp luật cần có giải pháp ứng phó kịp thời.

Các giao dịch xuyên biên giới hiện nay bao phủ hầu hết các lĩnh vực

TS Trần Anh Tuấn, Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Bộ Tư pháp nhận định, các giao dịch xuyên biên giới hiện nay bao phủ hầu hết các lĩnh vực từ dân sự, thương mại, đầu tư đến cung ứng dịch vụ quốc tế.

Hoạt động đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, xuất nhập khẩu hàng hóa, cung cấp dịch vụ xuyên biên giới hay các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài đều đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp và người dân.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là những rủi ro pháp lý ngày càng phức tạp. Theo TS Trần Anh Tuấn, sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật, vấn đề xác định luật áp dụng, thẩm quyền tài phán, công nhận và thi hành bản án, phán quyết của cơ quan tài phán nước ngoài vẫn là những thách thức lớn đối với cá nhân, doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh đó, sự phát triển của thương mại điện tử và kinh tế số cũng kéo theo nguy cơ gia tăng các hành vi lừa đảo trực tuyến, đánh cắp dữ liệu, tấn công mạng và vi phạm quyền riêng tư. Trong khi đó, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ dữ liệu, phòng chống rửa tiền, kiểm soát xuất khẩu hay quản trị rủi ro trong môi trường số vẫn là lĩnh vực còn tương đối mới đối với nhiều doanh nghiệp và cá nhân Việt Nam.

Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch điện tử, thương mại số

Từ thực tiễn đó, TS Trần Anh Tuấn đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch điện tử, thương mại số và các mô hình kinh doanh mới nhằm đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đồng thời, cần tăng cường các cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch xuyên biên giới, hoàn thiện chính sách về thuế, hải quan, logistics và các quy định liên quan đến thương mại quốc tế để hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, TS Trần Anh Tuấn nhấn mạnh yêu cầu tăng cường năng lực thực thi và hợp tác quốc tế; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao trong lĩnh vực pháp luật quốc tế, thương mại quốc tế và giải quyết tranh chấp xuyên biên giới; đồng thời nâng cao hiệu quả các cơ chế hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp khi tham gia thị trường toàn cầu.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu, đại diện Công ty Luật TNHH Asia Legal cho biết, dữ liệu cá nhân hiện nay đã trở thành một loại tài nguyên mới trong các giao dịch số. Dữ liệu gắn với hoạt động chuyển giao công nghệ, cung cấp hàng hóa, dịch vụ, luồng tiền và nhiều hoạt động kinh tế xuyên biên giới khác. Chính vì vậy, nguy cơ dữ liệu cá nhân của người Việt Nam bị rò rỉ, bị khai thác trái phép hoặc bị chuyển giao ra nước ngoài ngoài tầm kiểm soát đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu cho rằng thách thức lớn hiện nay là vị thế của Việt Nam trong nhiều giao dịch xuyên biên giới còn yếu. Khi làm việc với các đối tác nước ngoài, nhất là các đối tác đến từ khu vực có tiêu chuẩn bảo vệ dữ liệu cao như Liên minh châu Âu, doanh nghiệp Việt Nam thường phải chấp nhận các điều khoản hợp đồng mẫu, chính sách xử lý dữ liệu hoặc quy tắc tuân thủ do phía nước ngoài đưa ra. Trong khi đó, Việt Nam chưa có đầy đủ công cụ pháp lý để đánh giá, kiểm soát hoặc bảo đảm sự cân bằng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên.

Từ đó, Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu gợi mở Việt Nam có thể nghiên cứu xây dựng các điều khoản mẫu, bộ quy tắc mẫu hoặc hợp đồng mẫu áp dụng đối với các chủ thể nước ngoài khi tham gia giao dịch, cung cấp dịch vụ hoặc xử lý dữ liệu cá nhân của người Việt Nam, nhất là trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, ngân hàng, tài chính, nền tảng số và dịch vụ điện toán đám mây…

Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu, để hoàn thiện pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong giao dịch xuyên biên giới, Việt Nam cần tiếp tục đổi mới tư duy quản trị dữ liệu, phân loại trách nhiệm tuân thủ theo mức độ rủi ro, thiết lập cơ chế đồng kiểm soát, cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và lưu chuyển dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế số, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp về quyền riêng tư cá nhân.

Nguồn: Cần tăng cường các cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trong giao dịch xuyên biên giới