Bài 2: Hàng giả, hàng nhái bán tràn lan, Lazada có đi ngược với cam kết?

Sàn thương mại điện tử Lazada đã cam kết, kiên quyết nói không với hàng giả, hàng nhái. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn dễ dàng mua cho mình một sản phẩm giả, nhái trên sàn TMĐT này. Liệu Lazada có đang đi ngược với cam kết của mình?

Đi ngược với cam kết?

Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Lưu Quang vừa ký Quyết định số 319/QĐ-TTg ngày 29/3/2023 phê duyệt Đề án về chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử (TMĐT) đến năm 2025.

Đề án nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức để các cấp, các ngành, người dân, doanh nghiệp tự giác, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong công tác chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng.

Nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng trong hoạt động TMĐT, tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong hoạt động giao dịch, mua bán trực tuyến; quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng được bảo đảm.

Bảo đảm hoạt động TMĐT minh bạch, lành mạnh, bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người tiêu dùng; thúc đẩy phát triển TMĐT bền vững tại Việt Nam.

Một điểm đặc biệt của Đề án này là 100% các sàn giao dịch TMĐT phải cam kết không kinh doanh hàng giả; 100% các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên sàn giao dịch TMĐT lớn được tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về TMĐT, pháp luật chuyên ngành đối với các hàng hóa do tổ chức, cá nhân kinh doanh; 100% người tiêu dùng được tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi của mình.

Cam kết của Lazada trên website chính thức của mình.

Lazada là một trong những sàn TMĐT lớn nhất nhì hiện nay, và đơn vị này cũng đã có những cam kết trên các nội dung quảng cáo của mình.

Lazada cho biết, họ kiên quyết nói không với hàng giả, hàng nhái. Sản phẩm được đăng bán trên Lazada phải là hàng chính hãng được phân phối bởi nhà sở hữu thương hiệu và được nhà bán hàng xác nhận và cam kết (nhà máy có thể ở Việt Nam hoặc nước ngoài).

Bên cạnh đó, sàn TMĐT này cũng đưa ra những quy định về sở hữu trí tuệ rất cụ thể. Các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ như đăng bán sản phẩm hoặc dịch vụ vi phạm bản quyền hoặc nhãn hiệu, sử dụng nội dung vi phạm nhãn hiệu hoặc bản quyền…

Sàn TMĐT Lazada còn yêu cầu tất cả các đối tác bán hàng phải tuân thủ chính sách nền tảng, cụ thể: "Nhà bán hàng là chủ sở hữu hoặc có quyền hợp pháp đối với các bằng sáng chế, bản quyền, bí mật thương mại, nhãn hiệu sản phẩm, tên thương mại, hoặc các quyền sở hữu trí tuệ khác".

Những cam kết tưởng như rất chặt chẽ ấy nhưng thực tế lại không thấy sàn TMĐT này thực hiện. Để tìm mua một sản phẩm hàng giả, hàng nhái trên nên sàn TMĐT này quả thực rất đơn giả.

Người tiêu dùng ngồi bất cứ đâu và đăng nhập vào ứng dụng của Lazada trên điện thoại, nhập từ khóa, ví dụ các mặt hàng xa xỉ của những thương hiệu lớn: Gucci, Chanel, Versace… sẽ có một loạt các cửa hàng hiện ra với các thông tin như thương hiệu, số lượng đã bán, đánh giá sản phẩm.

Khi khách hàng ưng ý sản phẩm nào đó chỉ cần chọn, cho vào giỏ hàng và thanh toán. Khi đơn hàng được xác nhận, vài ngày sau sản phẩm “xa xỉ” đến tay người mua với giá chỉ vài chục nghìn đồng.

Để mục sở thị, giá của một sản phẩm chính hãng là túi xách Luis Vuitton được một shop hàng hiệu tại Hà Nội niêm yết với giá bán khoảng trên 25 triệu đồng, trong khi đó tìm kiếm trên Lazada, một loạt các hàng bán sản phẩm có mẫu mã, kiểu dáng, logo tương tự chỉ với giá hơn, thậm chí dưới 100 nghìn đồng. Tức là rẻ hơn vài trăm lần so với hàng chính hãng.

Đáng lưu ý, trong phần mô tả của sản phẩm, chỉ nói là sản phẩm được chị em ưa chuộng, đang hot trên thị trường… sau đó là một loạt những quảng cáo về chất lượng như da bền đẹp, đường may chuẩn, chắc chắn…. Không hề có nguồn gốc xuất xứ hay thông tin gì về thương hiệu sản phẩm.

Hai sản phẩm lệch giá nhau lên đến hơn 200 lần.

Phóng viên muốn có một trải nghiệm hàng hiệu “giá bèo” trên sàn TMĐT Lazada nên quyết định đặt mua một đôi giày nhãn hiệu “Adidas” với giá 200.000 đồng. Sau khi trải nghiệm, rõ ràng có các vấn đề của một sản phầm hàng giả, hàng nhái với chất liệu kém.

Đặc biệt là khi đi vào chân có cảm giác rất cứng và đau. Đặc biệt đôi giày mà phóng viên nhận được chỉ có duy nhất một chiếc tem được đính vào giày còn lại không có thông tin gì.

Theo tìm hiểu của phóng viên, việc ghi nhãn hiệu đúng quy định của pháp luật, trên tem phải có đầy đủ các thông tin như địa chỉ liên hệ của cơ sở kinh doanh; nguồn gốc xuất xứ; thông số kỹ thuật; thông tin cảnh báo giày; hướng dẫn sử dụng; bảo quản; năm sản xuất.

Ngoài các sản phẩm nhái mẫu mã như nói trên, còn có hàng trăm, hàng ngàn gian hàng bán các sản phẩm như ốp lưng điện thoại, giày dép, dây đeo, phụ kiện trang trí… đang sử dụng logo và tên các thương hiệu nổi tiếng để quảng bá sản phẩm của mình đang được bán hàng ngày trên Lazada.

Có thể thấy, Lazada đang dung túng cho những gian hàng vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ một cách trắng trợn. Tuy nhiên, sàn TMĐT này không hề có biện pháp xử lý nào ngoài việc chờ những phản ánh từ người tiêu dùng và người bán.

Liệu có phải sàn TMĐT này đang đi ngược với những tuyên bố của mình? Hay việc bảo đảm chất lượng nguồn hàng là trách nhiệm của bên bán?

Kiếm bộn tiền từ việc bán hàng giả, hàng nhái?

Qua tìm hiểu, người bán hàng trên Lazada phải đóng khá nhiều loại phí như phí thanh toán, phí cố định, phí voucher tích lũy, phí lưu kho, phí bồi thường và phí quảng cáo tiếp thị. Trong khi đó sàn này quảng cáo không thu phí đăng ký khi khởi tạo gian hàng.

Có thể thấy những khoản phí cho mỗi sản phẩm là rất nhỏ, nhưng với hàng triệu sản phẩm được bán qua Lazada nếu cộng vào là rất lớn.

Cuối năm 2022, Metric.vn – Nền tảng số liệu E-commerce, Lazada là sàn thương mại điện tử phổ biến thứ 2 tại Việt Nam, chiếm 20% thị phần và có doanh thu 26,5 nghìn tỷ.

Đặc biệt, các sản phẩm thuộc phân khúc giá từ 100 -200 nghìn đồng và từ 200-500 nghìn đồng đem lại doanh thu cao, chiếm 42,6% tổng doanh thu trên các sàn TMĐT. Rõ ràng đây là giá phổ biến của các loại sản phẩm hàng giả, hàng nhái bán chủ rất nhiều trên Lazada.

Giá của những chiếc túi "hàng hiệu" trên Lazada có giá rất rẻ so với hàng chính hãng.

Bộ Thông tin và Truyền thông hiện đang vận hành phần mềm trí tuệ nhân tạo (IA) có thể quét và tìm ra những thông tin xấu độc trên không gian mạng rất nhanh, từ đó có giải pháp xử lý kịp thời.

Vậy, các cơ quan hữu quan bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trên không gian mạng có thể sử dụng AI để phát hiện ra những gian hàng có dấu hiệu vi phạm pháp luật, từ những phản ánh của người tiêu dùng để từ đó kịp thời xác minh và xử lý thỏa đáng hay không?

Vì thế, trong lúc chờ đợi một phần mềm như vậy, nếu những người có trách nhiệm chịu khó “vi hành” trên không gian mạng, đặt mua hàng trực tuyến thì cũng không khó để phát hiện ra các sai phạm, những rủi ro đối với người tiêu dùng đang xuất hiện nhan nhản trên nhiều sàn TMĐT.

Chúng ta cần có chế tài nghiêm khắc hơn với các cá nhân, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên sàn TMĐT cho những người bán hàng vi phạm pháp luật.

Họ không thể chỉ đơn giản đứng ra cung cấp dịch vụ để thu phí của cả người mua, người bán mà không chịu trách nhiệm gì khi hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng được bán công khai trên sàn TMĐT của mình. Họ không thể làm ngơ cho những người bán hàng vi phạm pháp luật ngang nhiên lộng hành.