Đấu giá quyền khai thác khoáng sản: Đề xuất giải pháp tạo thuận lợi khi triển khai

Nhiều địa phương từng phải hủy kết quả trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản do doanh nghiệp trúng đấu giá không thể thỏa thuận đền bù đất. Ảnh: Nhật Minh

Trước khi đấu giá cần xong giải phóng mặt bằng

Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP.HCM cho biết, từ năm 2014 - 30/4/2026, trên địa bàn Thành phố đã tổ chức đấu giá thành công 15 mỏ khoáng sản với tổng diện tích đấu giá 355,41 ha (gồm 5 mỏ sét gạch ngói với diện tích 90,78 ha; 7 mỏ đá xây dựng với diện tích 163,2 ha; 3 mỏ cát xây dựng với diện tích 101,46 ha). Giá trị trúng đấu giá đối với mỏ sét gạch ngói (tính theo tỷ lệ thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản R) đạt từ 3,09% đến 13,18% (cao hơn so với mức giá khởi điểm theo quy định là R = 3%); đối với mỏ đá xây dựng đạt từ 3,3% đến 22,95%; đối với mỏ cát xây dựng là 7,75%.

Trong 15 mỏ trúng đấu giá, có 1 mỏ đã bị hủy kết quả trúng đấu giá (theo Quyết định số 1984/QĐ-UBND ngày 27/6/2025 của UBND tỉnh Bình Dương cũ) do doanh nghiệp trúng đấu giá không thể thỏa thuận đền bù đất.

Sở NN&MT TP.HCM đánh giá, một trong những bất cập từ thực tế là vướng mắc về thủ tục thuê đất sau trúng đấu giá. Sau khi có giấy phép khai thác, doanh nghiệp phải đợi Nhà nước hoàn thành việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) thì mới làm thủ tục thuê đất để đưa mỏ vào hoạt động. Công tác bồi thường, GPMB trên thực tế phức tạp và dễ kéo dài, dẫn đến việc chậm thuê đất, gây lãng phí tài chính cho cả doanh nghiệp và ngân sách nhà nước.

Cùng phản ánh bất cập này, Sở NN&MT Lạng Sơn cho biết, chính sách về đấu giá quyền khai thác khoáng sản bản chất là lựa chọn nhà đầu tư (tổ chức, cá nhân) để thăm dò, khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, việc triển khai đấu giá quyền khai thác khoáng sản ở giai đoạn thăm dò khi chưa có kết quả thăm dò khoáng sản, chưa xác định rõ trữ lượng, chất lượng cũng như khoáng sản đi kèm là có rủi ro do thông tin đưa ra chưa bảo đảm tính trung thực, minh bạch. Ngoài ra, việc đấu giá ở khu vực đã có kết quả thăm dò, công nhận trữ lượng nhưng lại chưa được Nhà nước thực hiện quy trình thu hồi đất, GPMB, tạo quỹ đất sạch trước khi đưa ra đấu giá khiến doanh nghiệp trúng đấu giá vẫn phải thực hiện quy trình đền bù, GPMB.

UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) từng phải hủy kết quả trúng đấu giá quyền khai thác mỏ đất làm vật liệu san lấp ở khu vực vị trí 2 (thôn Phường Hóp, xã Phong An, huyện Phong Điền) vào tháng 5/2024 do Công ty CP Đầu tư Thuận Hóa xin trả kết quả trúng đấu giá vì không thỏa thuận được với chủ sở hữu đất trong quá trình GPMB.

TP.HCM đề xuất, cần có cơ chế liên thông về nội dung này giữa Luật Địa chất và Khoáng sản với Luật Đất đai, tạo cơ chế hoàn thành công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB trước khi tổ chức đấu giá. Cơ chế này giúp doanh nghiệp trúng đấu giá sau khi có giấy phép là có thể thuê đất và đưa mỏ vào khai thác, bảo đảm tiền trúng đấu giá nộp vào ngân sách nhà nước kịp thời, hiệu quả.

Cần hướng dẫn xử lý hậu quả pháp lý sau khi hủy kết quả đấu giá

Từ năm 2014 đến 30/4/2026, tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức đấu giá thành công 30 khu vực mỏ. Sau khi tổ chức đấu giá, địa phương đã ban hành 8 quyết định phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với các mỏ trúng đấu giá với tổng số tiền là 117,098 tỷ đồng.

Một số bất cập trong quá trình triển khai công tác này đã được địa phương chỉ ra như: công tác GPMB, xác định tài nguyên còn chậm; việc xác định giá khởi điểm đối với khoáng sản đấu giá còn khó khăn do biến động giá cả bất thường trên thị trường. Sau khi trúng đấu giá, một số doanh nghiệp chậm triển khai thủ tục, chậm hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp phép khai thác do vướng mắc đất đai, môi trường, quy hoạch. Một số trường hợp doanh nghiệp chậm nộp tiền trúng đấu giá gây khó khăn trong xử lý, chưa có hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp nhà đầu tư bỏ cọc hoặc không hoàn thiện hồ sơ đúng thời hạn, không tiếp tục thực hiện dự án… dẫn đến lúng túng trong việc xử lý hậu quả pháp lý sau khi hủy kết quả đấu giá. Ngoài ra, sau khi trúng đấu giá, chưa có hướng dẫn cụ thể đối với các trường hợp thay đổi trữ lượng hoặc điều chỉnh thiết kế khai thác.

Sở NN&MT Tuyên Quang đề xuất, cần quy định rõ trách nhiệm và chế tài đối với tổ chức, cá nhân trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhưng không triển khai thực hiện; bổ sung hướng dẫn về quyết toán tiền trúng đấu giá trong các trường hợp điều chỉnh trữ lượng, công suất hoặc thời gian khai thác. Trong trường hợp các quy định pháp lý của luật, nghị định có sửa đổi, bổ sung… thì cần có quy định chuyển tiếp rõ ràng đối với các trường hợp đã trúng đấu giá trước thời điểm pháp luật mới có hiệu lực để địa phương có căn cứ triển khai theo đúng quy định.

Nguồn: Đấu giá quyền khai thác khoáng sản: Đề xuất giải pháp tạo thuận lợi khi triển khai