Niềm tin số đang đứng trước những thách thức hoàn toàn mới trong kỷ nguyên AI

Vấn đề niềm tin đang đứng trước những thách thức mới

Phát biểu tại Tại Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI”, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết, tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số ngành tài chính ngân hàng đang diễn ra với tốc độ rất nhanh, mở ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng đột phá. Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế số, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính sẽ không thể bền vững nếu không được đặt trên nền tảng của niềm tin.

Trong kỷ nguyên AI (trí tuệ nhân tạo), vấn đề niềm tin đang đứng trước những thách thức hoàn toàn mới. Nếu trước đây rủi ro chủ yếu nằm ở hệ thống công nghệ thì hiện nay rủi ro chuyển mạnh sang yếu tố con người, ảnh hưởng trực tiếp đến người dùng. Các phương thức lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, có tổ chức và đặc biệt sự hỗ trợ của công nghệ AI đã tạo những niềm tin giả rất khó phân biệt.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận trong bảo đảm an ninh tài chính số, từ phòng ngự thụ động sang chủ động kiến tạo niềm tin. Một hệ thống tài chính an toàn không chỉ là hệ thống không có rủi ro mà là hệ thống nơi người dùng thực sự được bảo vệ, được trang bị năng lực nhận diện rõ rủi ro và được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra các sự cố.

Theo Thứ trưởng Phạm Thế Tùng, thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Bộ Công an, xác định vai trò nòng cốt trong việc bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, trong đó có an ninh tài chính số, các đơn vị đã chủ động nhận diện và đấu tranh với các loại tội phạm tài chính công nghệ cao, tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm xuyên biên giới.

Thứ trưởng Phạm Thế Tùng phát biểu tại diễn đàn

Tuy nhiên, cần khẳng định rằng, niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ. Đây là một nỗ lực tổng thể đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội; quan trọng hơn cả là nâng cao nhận thức, kỹ năng của người dân bởi trong nhiều trường hợp, con người chính là mắt xích yếu nhưng cũng đồng thời là tuyến phòng thủ đầu tiên của toàn bộ hệ thống.

AI làm phát sinh các rủi ro mới

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, thời gian qua, ngành Ngân hàng Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong chuyển đổi số. Các dịch vụ ngân hàng điện tử, thanh toán số, định danh khách hàng điện tử, xác thực sinh trắc học, ngân hàng di động, ví điện tử và các hệ sinh thái tài chính số đã phát triển mạnh mẽ, mang lại nhiều tiện ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Ngày nay, người dân có thể mở tài khoản, chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, gửi tiết kiệm, vay vốn, đầu tư và tiếp cận nhiều dịch vụ tài chính chỉ bằng một thiết bị di động. Đây là thành quả đáng ghi nhận của nỗ lực đổi mới sáng tạo, đầu tư công nghệ và cải cách quy trình trong toàn ngành ngân hàng.

Tuy nhiên, ngân hàng số càng phát triển nhanh thì yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo mật và bảo vệ người dùng càng trở nên cấp thiết. Trong kỷ nguyên AI, tốc độ đổi mới công nghệ diễn ra rất nhanh, nhưng niềm tin của người dân và doanh nghiệp phải được xây dựng một cách bền bỉ, nhất quán và có trách nhiệm.

Theo Phó Thống đốc, AI có thể quyết định tốc độ phát triển, nhưng niềm tin số sẽ quyết định giới hạn của tăng trưởng tài chính. Nếu người dân không tin tưởng vào sự an toàn của giao dịch số, vào khả năng bảo vệ dữ liệu cá nhân hay tính minh bạch, công bằng trong các quyết định tài chính, thì các thành tựu công nghệ đều khó phát huy đầy đủ giá trị.

Vì vậy, trong kỷ nguyên AI, niềm tin không chỉ là cảm nhận của khách hàng, mà phải được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, được xây dựng và bảo vệ bằng thể chế, công nghệ, quản trị rủi ro và sự phối hợp liên ngành.

Phó Thống đốc cũng cho rằng, trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội rất lớn đối với ngành Ngân hàng. AI giúp nâng cao hiệu quả vận hành, tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng, phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận và phòng chống rửa tiền.

Nhưng AI cũng làm phát sinh các rủi ro mới như deepfake, lừa đảo được cá nhân hóa, giả mạo danh tính, thiên lệch thuật toán, mô hình “hộp đen”, phụ thuộc bên thứ ba và nguy cơ tự động hóa các quyết định có tác động lớn đến khách hàng nhưng thiếu kiểm soát phù hợp.

Đặc biệt, trong lĩnh vực ngân hàng, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ, mà còn liên quan đến hành vi người dùng, dữ liệu cá nhân, luồng giao dịch, các nền tảng kết nối và khả năng tội phạm lợi dụng niềm tin của người dân để thực hiện gian lận, lừa đảo.

Điều đó đặt ra yêu cầu rất rõ ràng, chúng ta không thể chỉ bảo vệ hệ thống, mà phải bảo vệ cả người dùng; không thể chỉ phòng thủ tại từng tổ chức riêng lẻ, mà phải hình thành lá chắn chung của toàn hệ sinh thái; không thể chỉ xử lý sau khi rủi ro xảy ra, mà phải chuyển sang phát hiện sớm, cảnh báo sớm, ngăn chặn sớm và phối hợp phản ứng nhanh.

Đối với việc ứng dụng AI trong ngành Ngân hàng, định hướng của NHNN là thúc đẩy AI có trách nhiệm, trên cơ sở quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu, minh bạch, trách nhiệm giải trình và lấy khách hàng làm trung tâm. Theo Phó Thống đốc, AI có thể hỗ trợ, khuyến nghị và cảnh báo, nhưng không được làm mờ trách nhiệm cuối cùng của con người và của tổ chức tài chính.

Nguồn: Niềm tin số đang đứng trước những thách thức hoàn toàn mới trong kỷ nguyên AI